İşyerinde ya da işle bağlantılı bir anda yaralandınız, ama SGK olayı iş kazası olarak kabul etmedi mi? Bu durumda haklarınızı korumanın yolu iş kazası tespit davası açmaktır. Bu rehberde davanın taraflarını, görevli mahkemeyi ve işe yarayan delilleri anlatıyoruz. Ayrıca mahkeme kararının ödenek, gelir ve tazminat haklarınızı nasıl etkilediğini adım adım açıklıyoruz.
Kısaca
- SGK olayı iş kazası saymazsa sigortalı, kurumun kararına karşı iş mahkemesinde tespit davası açabilir.
- Davada SGK ile birlikte işveren de davalı olarak gösterilmelidir.
- Görevli mahkeme iş mahkemesidir. İş mahkemesi olmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi, iş mahkemesi sıfatıyla bakar.
- Hastane kayıtları, tanık beyanları, kolluk ve savcılık tutanakları ile SGK müfettiş raporu en güçlü delillerdir.
- Olumlu karar; geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve işverene karşı tazminat talebinin yolunu açar.
SGK İş Kazası Saymazsa Ne Olur?
Bir olay iş kazası olarak bildirildiğinde SGK; bildirgeyi, sağlık kayıtlarını ve gerekirse sigorta müfettişinin yerinde yaptığı incelemeyi değerlendirir. Kurum olayın 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesindeki tanıma uymadığına karar verirse olay iş kazası olarak kayda geçmez. Bunun pratikteki sonucu şudur: Sigortalı, iş kazasına bağlı sigorta yardımlarından yararlanamaz ve işverene karşı açacağı tazminat davasında önemli bir dayanağı kaybeder.

Kanuna göre bir kaza, sigortalıyı hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen engelli hale getirmişse ve aşağıdaki hallerden birinde meydana gelmişse iş kazası sayılır:
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- İşverenin yürüttüğü iş nedeniyle; sigortalı kendi adına ve hesabına çalışıyorsa kendi yürüttüğü iş nedeniyle,
- Bir işverene bağlı çalışan sigortalının görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmadan geçirdiği zamanlarda,
- Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
- Sigortalının işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidip gelmesi sırasında.
SGK'nın ret kararı kesin değildir. Kurumun kararı idari bir değerlendirmedir; olayın gerçekte iş kazası olup olmadığına son noktayı mahkeme koyar. Bu yüzden ret yazısı geldiğinde gerekçeyi dikkatle okuyun, çünkü dava stratejisi büyük ölçüde bu gerekçeye göre belirlenir.
Ret kararından sonra tedavi giderleriniz genel sağlık sigortası kapsamında karşılanmaya devam edebilir. Ancak geçici iş göremezlik ödeneği ve iş kazasına bağlanan gelir gibi haklar, olay iş kazası olarak tescil edilmeden doğmaz. Aradaki fark, özellikle uzun süre istirahat alan veya kalıcı hasar gören sigortalılar için ciddi bir kayıp anlamına gelir.
SGK hangi gerekçelerle iş kazasını reddeder?
Uygulamada sık karşılaşılan ret gerekçeleri şunlardır:
- İşle bağlantı kurulamaması: Kazanın mesai dışında, işyeri dışında ya da işle ilgisi olmayan bir faaliyet sırasında olduğunun düşünülmesi.
- Ulaşım şartının karşılanmaması: Sigortalının işe kendi aracıyla veya toplu taşımayla giderken kaza geçirmesi. Kanundaki ulaşım hali yalnızca işverenin sağladığı taşıtı kapsar.
- Sigortasız çalışma: Kaza tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmemiş olması ya da kazadan sonra geriye dönük giriş yapılması.
- İlliyet bağı tartışması: Özellikle kalp krizi veya beyin kanaması gibi vücudun kendi kaynaklı rahatsızlıklarda, olayın işle ilişkisi olmadığı görüşü.
- Delil yetersizliği: Bildirimin geç yapılması, tanık bulunmaması veya hastane kayıtlarında olayın farklı anlatılması.
Örneğin bir depo çalışanının ağır bir koliyi kaldırırken belini sakatladığını düşünün. Çalışan hastaneye ertesi gün gidip evde düştüğünü söylerse, acil servis kaydındaki bu ifade SGK'nın ret gerekçesi olabilir. Davada bu çelişkinin tanık beyanları, mesai kayıtları ve iş arkadaşlarıyla yapılan yazışmalarla giderilmesi gerekir.
Ret kararından sonra ilk ne yapmalısınız?
- Ret yazısını ve tebliğ tarihini gösteren zarfı ya da e-Devlet bildirim kaydını saklayın.
- Kurumun kararına dayanak olan müfettiş raporunun, ifade tutanaklarının ve inceleme dosyasının birer örneğini isteyin.
- Karara karşı kuruma yazılı itiraz edin. Dilekçede olayın nasıl gerçekleştiğini ve elinizdeki delilleri kısaca belirtin.
- Hastane, kolluk, savcılık ve işyeri kayıtlarını vakit kaybetmeden toplayın. Kamera görüntüleri gibi bazı kayıtlar kısa sürede silinebilir.
- Olayı gören iş arkadaşlarının adlarını ve iletişim bilgilerini not edin.
İş Kazası Tespit Davasında Taraflar ve Görevli Mahkeme
Usul kurallarına uyulmadan açılan bir dava, haklı olsanız bile zaman kaybettirir. Yanlış kişiye karşı açılan ya da bir tarafı eksik gösterilen davalarda dosya yıllar sonra bozma kararıyla geri dönebilir. Bu nedenle davaya başlamadan önce davacının ve davalının kim olacağı ile davanın hangi mahkemede görüleceği netleştirilmelidir.
Davacı kim olabilir?
Davayı kural olarak kazayı geçiren sigortalı açar. Sigortalı kaza sonucu hayatını kaybetmişse eş, çocuklar ve anne-baba gibi hak sahipleri, ölüm gelirine dayanak olmak üzere olayın iş kazası olduğunun tespitini isteyebilir. Kısıtlı bir sigortalı adına davayı yasal temsilcisi yürütür.
Tersi yönde uyuşmazlıklar da görülür. SGK olayı iş kazası saydığında, rücu ve prim yükünden etkilenecek işveren olayın iş kazası olmadığının tespiti için dava açabilir. Bu yazı sigortalının açtığı davayı esas almaktadır.
Davalı kim gösterilmelidir?
Dava, kurumun ret kararına karşı açıldığı için davalı tarafta Sosyal Güvenlik Kurumu yer alır. Yargıtay uygulamasında, kazanın yaşandığı işyerinin işvereninin de davalı olarak davaya katılması gerektiği kabul edilir. Bunun nedeni, tespit kararının işverenin prim ve rücu yükümlülüklerini doğrudan etkilemesidir. Bir alt işveren (taşeron) ilişkisi varsa asıl işverenin ve alt işverenin birlikte davaya katılması gerekebilir.
İşverenin davaya katılmaması, kararın kesinleşmesini geciktiren bir usul eksikliği olarak karşınıza çıkabilir. Dilekçeye işverenin tam unvanını, adresini ve mümkünse SGK işyeri sicil numarasını yazmak bu riski azaltır.
| Taraf | Davadaki konumu | Neden yer alır? |
|---|---|---|
| Sigortalı veya hak sahipleri | Davacı | Sigorta yardımlarından yararlanmak için olayın iş kazası olduğunun tespitini ister. |
| Sosyal Güvenlik Kurumu | Davalı | Olayı iş kazası saymama kararını kurum vermiştir. |
| İşveren (varsa asıl ve alt işveren) | Davalı | Karar, işverenin bildirim, prim ve rücu sorumluluğunu etkiler. |
Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'na göre sosyal güvenlik uyuşmazlıklarına iş mahkemeleri bakar. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde dava, asliye hukuk mahkemesinde iş mahkemesi sıfatıyla görülür. Davayı sulh hukuk mahkemesinde ya da idare mahkemesinde açmak, görev yönünden ret kararına ve zaman kaybına yol açar.
Yetkili mahkeme için birden fazla seçenek söz konusu olabilir; örneğin işyerinin bulunduğu yer ya da davalı kurum biriminin bulunduğu yer. Hangi yer mahkemesinin yetkili olduğu dosyanın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Özellikle işyeriniz ile ikamet ettiğiniz yer farklı şehirlerdeyse bu konu dava açılmadan önce netleştirilmelidir.
Arabuluculuk ve kuruma başvuru şartı var mı?
İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları, iş uyuşmazlıklarındaki zorunlu arabuluculuğun kapsamı dışındadır. Yani bu dava için önce arabulucuya gitmeniz gerekmez; doğrudan mahkemeye başvurabilirsiniz. İşverenle yapılacak tazminat görüşmelerinde ise iki taraf isterse gönüllü bir çözüm yolu da kullanılabilir. Bu noktada ihtiyari arabuluculuk nedir sorusunun cevabı işinize yarayacaktır.
Uygulamada, SGK'nın kararına karşı dava açmadan önce kuruma yazılı başvuru veya itiraz yapılmış olması aranabilmektedir. Bu adımı atlamak davanın usul yönünden sorun yaşamasına neden olabilir. İtirazı kanıtlayabilmek için itiraz dilekçesinin evrak kayıt numaralı bir örneğini saklayın.
Dava Nasıl Açılır ve Hangi Deliller Kullanılır?
Tespit davasında başarı, olayın işle bağlantısını gösteren delillerin ne kadar erken ve eksiksiz toplandığına bağlıdır. Mahkeme dosyayı geniş biçimde araştırsa da hangi kaydın nerede bulunduğunu en iyi bilen kişi sigortalının kendisidir.

Adım adım dava süreci
- Dava dilekçesinin hazırlanması: Kazanın tarihi, saati ve yeri, o sırada yapılan iş, olayın nasıl gerçekleştiği, SGK'nın ret kararı ve talep açıkça yazılır. Talep, olayın 5510 sayılı Kanun kapsamında iş kazası olduğunun tespit edilmesidir.
- Delillerin listelenmesi: Hastane, kolluk, savcılık ve SGK kayıtları ile tanıkların adları ve adresleri dilekçeye eklenir.
- Davanın açılması: Dilekçe, yetkili iş mahkemesine adliyedeki tevzi bürosundan veya UYAP üzerinden verilir.
- Kayıtların getirtilmesi: Mahkeme; SGK'dan iş kazası dosyasını, müfettiş raporunu ve hizmet kayıtlarını, hastaneden tedavi belgelerini, savcılıktan ise soruşturma dosyasını ister.
- Tanıkların dinlenmesi ve keşif: Olayı görenler ve işyerinde çalışanlar dinlenir; gerekirse olay yerinde keşif yapılır.
- Bilirkişi incelemesi: Kazanın nasıl olduğu, işle ilişkisi veya tıbbi illiyet bağı hakkında uzman görüşü alınabilir.
- Karar ve kanun yolları: Taraflar karara karşı istinafa, şartları varsa ardından temyize başvurabilir. Tespit kararı kesinleşince SGK kayıtlarına işlenir.
Hangi deliller işe yarar?
| Delil | Neyi ispatlar? | Nereden temin edilir? |
|---|---|---|
| Acil servis ve epikriz kayıtları | Yaralanmanın zamanı, türü ve olayın ilk anlatımı | Hastane, e-Nabız |
| Kolluk ve olay yeri tutanakları | Olayın yeri ve nasıl gerçekleştiği | Karakol, jandarma |
| Savcılık soruşturma dosyası | Kusur durumu, ifadeler, bilirkişi raporu | Cumhuriyet başsavcılığı |
| SGK müfettiş raporu | Kurumun tespitleri ve dayanakları | SGK il müdürlüğü veya mahkeme aracılığıyla |
| Tanık beyanları | Olay anı, yapılan iş, görevlendirme | İş arkadaşları, müşteriler |
| Puantaj, giriş-çıkış ve görevlendirme kayıtları | Kaza sırasında mesaide veya görevde olunduğu | İşveren, mahkeme aracılığıyla |
| Kamera kayıtları ve mesajlar | Olay anı ve işverenin talimatı | İşyeri, kişisel telefon |
Mesajlaşma kayıtları özellikle görevlendirme iddialarında değerlidir. Örneğin yöneticinin gönderdiği «yarın sabah şantiyeye uğra» mesajı, işyeri dışında yaşanan kazanın görev sırasında olduğunu göstermeye yardım eder. Bu tür dijital kayıtların ekran görüntüsünü almanın yanı sıra mesajları telefonda orijinal halleriyle de saklayın.
Mahkeme kendiliğinden araştırma yapar mı?
Sosyal güvenlik davaları kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle mahkeme tarafların gösterdiği delillerle yetinmez, olayı kendiliğinden de araştırır. Bu ilke sigortalı için bir güvencedir, ancak delil sunma yükünü tamamen ortadan kaldırmaz. Mahkemenin neyi araştıracağını büyük ölçüde dilekçede anlatılan olaylar belirlediği için olayın eksiksiz anlatılması önemlidir.
Kayıt dışı çalışırken kaza geçirdiyseniz
Kaza tarihinde sigortanız yapılmamışsa ya da kazadan sonra geriye dönük giriş yapılmışsa, önce o tarihte işverene bağlı çalıştığınızın ortaya konması gerekir. Bu durumda hizmet tespiti konusu da gündeme gelir ve mahkeme çalışma ilişkisinin varlığını iş kazası iddiasıyla birlikte değerlendirir. İşverenin bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemesi sigortalının haklarını ortadan kaldırmaz. İşveren kazayı, kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır; bu yükümlülüğü ihlal etmenin işveren için ayrıca sonuçları vardır.
Davada sık yapılan hatalar
- Yalnızca SGK'yı davalı gösterip işvereni davaya katmamak.
- Hastanede olayı farklı anlatıp bu çelişkiyi dilekçede açıklamamak.
- Tanık olarak yalnızca yakın akrabaları gösterip olayı doğrudan gören iş arkadaşlarını atlamak.
- Bilirkişi raporuna süresi içinde itiraz etmemek.
- Tespit kararından sonra sağlık kurulu ve gelir bağlama sürecini takip etmemek.
Önemli: Uygulamada iş kazasının tespiti talebinin belirli bir hak düşürücü süreye bağlı olmadığı kabul edilir. Yine de geçmişe dönük ödeme alacakları zamanaşımına uğrayabilir ve deliller zamanla kaybolur. Ret kararını aldıktan sonra beklemeden harekete geçmek en güvenli yoldur.
Tespit Kararı Sigortalının Haklarını Nasıl Etkiler?
Mahkeme olayın iş kazası olduğuna karar verdiğinde ve bu karar kesinleştiğinde SGK olayı iş kazası olarak kayıtlarına işler. Böylece iş kazası sigortasından sağlanan yardımlar gündeme gelir. Tespit kararı tek başına bir ödeme yapılmasına hükmetmez, ancak sonraki tüm taleplerin temelini oluşturur.
- Geçici iş göremezlik ödeneği: Kaza nedeniyle istirahatli kalınan süre için ödenek talep edilebilir.
- Tedavi ve sağlık giderleri: Kazaya bağlı sağlık hizmetleri iş kazası sigortası kapsamında değerlendirilir.
- Sürekli iş göremezlik geliri: Meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 oranında kaybedildiği tespit edilirse sigortalıya gelir bağlanır.
- Ölüm geliri ve cenaze ödeneği: Kaza ölümle sonuçlanmışsa hak sahiplerine gelir bağlanması ve cenaze ödeneği söz konusu olur.
Meslekte kazanma gücü kaybı oranı, tespit kararından ayrı bir aşamada SGK sağlık kurulu tarafından belirlenir. Bu orana da itiraz edilebilir ve oran konusundaki anlaşmazlık ayrı bir davaya konu olabilir. Bu nedenle tespit kararını aldıktan sonra sağlık kurulu sürecini de takip etmeniz gerekir.
İşverene karşı açılacak tazminat davasıyla ilişkisi
İş kazası nedeniyle işverenden maddi ve manevi tazminat isteyebilmek için olayın iş kazası olduğunun ortaya konması gerekir. Tazminat davası tespit davasından önce ya da onunla aynı zamanda açılmışsa mahkeme çoğu zaman tespit davasının sonucunu bekletici mesele yapar. Tespit kararı, SGK'nın bağladığı gelirin peşin sermaye değerinin tazminattan düşülmesi gibi hesaplamaları da doğrudan etkiler.
Kaza bir servis aracında ya da görev sırasında trafikte yaşandıysa, işverenin yanı sıra aracın işleteninin ve sigortacısının sorumluluğu da gündeme gelir. Bu tür olaylarda trafik kazası tazminat davası kuralları, iş kazası hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Kesinleşen kararların tahsili ve SGK'nın rücu hakkı
Tazminat davası lehinize sonuçlanır ve işveren ödeme yapmazsa alacak, ilamlı icra takibiyle tahsil edilir. Haciz ve satış aşamaları teknik ayrıntılar içerdiği için takibin deneyimli bir istanbul icra avukatı tarafından yürütülmesi tahsilatı hızlandırabilir.
Öte yandan kaza işverenin kastından ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışından kaynaklanmışsa, SGK sigortalıya yaptığı ödemeleri ve bağladığı gelirleri 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesine göre işverenden geri isteyebilir (rücu). Bu durum, işverenlerin tespit davalarında neden aktif bir savunma yaptığını da açıklar.
Sık Sorulan Sorular
İş kazası tespit davası ne kadar sürer?
Kesin bir süre vermek mümkün değildir. Süreyi; mahkemenin iş yükü, kayıtların getirtilmesi, tanıkların dinlenmesi, bilirkişi incelemesi ve istinaf ile temyiz aşamaları belirler.
Kendi aracımla işe giderken geçirdiğim kaza iş kazası sayılır mı?
Kanundaki ulaşım hali, işverenin sağladığı taşıtla yapılan yolculuğu kapsar. Ancak görevli olarak başka bir yere gönderilme veya işverenin talimatıyla yapılan yolculuk gibi durumlar ayrıca değerlendirilir; sonuç olayın özelliklerine göre değişir.
Sigortasız çalışırken kaza geçirdim, dava açabilir miyim?
Evet. Kaza tarihinde işverene bağlı çalıştığınızı ispat ederseniz, sigorta girişinizin yapılmamış olması iş kazasının tespitine engel değildir. Çalışma ilişkisi davada iş kazası iddiasıyla birlikte araştırılır.
Davayı avukatsız açabilir miyim?
Kanunen mümkündür. Ancak tarafların doğru gösterilmesi, delil toplama ve bilirkişi raporuna itiraz gibi aşamalarda yapılan hatalar davayı uzatabilir. Bu yüzden hukuki destek almak çoğu zaman sürecin daha sağlıklı ilerlemesini sağlar.
Özetle, SGK'nın ret kararı son söz değildir. Kuruma itiraz ettikten sonra SGK'yı ve işvereni davalı göstererek iş mahkemesinde açacağınız iş kazası tespit davası, ödenek, gelir ve tazminat haklarınızın yolunu açar. Delillerinizi bugünden toplamaya başlayın. Dosyanızın taraflar, yetki ve deliller yönünden eksiksiz hazırlanması için bir avukatla görüşüp sürecinizi birlikte planlayın.