İcra hukuku, alacağın devlet gücüyle tahsil edilmesine ilişkin usul ve esasları düzenler. Temel kaynağı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) olup, takipler UYAP üzerinden elektronik ortamda da başlatılabilmektedir.
İcra süreçlerinde süreler kısa ve çoğunlukla hak düşürücü niteliktedir. Bu nedenle hem alacaklının hem de borçlunun sürelere dikkat etmesi gerekir.
İcra Takibi Türleri
| Takip türü | Ne zaman kullanılır? |
|---|---|
| İlamlı takip | Mahkeme kararı veya ilam niteliğindeki belgeye dayanan alacaklar |
| İlamsız (genel haciz yoluyla) takip | Fatura, sözleşme, cari hesap gibi belgelere dayanan para alacakları |
| Kambiyo senetlerine özgü takip | Çek, bono ve poliçeye dayanan alacaklar |
| Rehnin paraya çevrilmesi | İpotek veya taşınır rehniyle güvence altına alınmış alacaklar |
| Kiralananın tahliyesi | Kira bedelinin ödenmemesi veya kira süresinin bitmesine dayalı tahliye |
| İflas yoluyla takip | İflasa tabi borçlulara karşı |
İlamsız takiplere ilişkin ayrıntılar için ilamsız icra takibi sayfamıza bakabilirsiniz.
Borçlunun Hakları: Ödeme Emrine İtiraz ve Şikâyet
Ödeme emrine itiraz
Borçlu, ilamsız takipte ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir (İİK m.62). Kambiyo senetlerine dayalı takiplerde bu süre beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır (İİK m.168-169). İtiraz; borcun tamamına, bir kısmına, imzaya veya faize yönelik olabilir.
Süresinde yapılan itiraz ilamsız takibi durdurur; kambiyo takiplerinde ise takibin durması için icra mahkemesinin karar vermesi gerekir. Ayrıntılar için icra takibine itiraz usulü sayfamızı okuyabilirsiniz.
Şikâyet
İcra ve iflas dairelerinin kanuna veya olaya uygun olmayan işlemlerine karşı, işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurulabilir (İİK m.16). Hakkın yerine getirilmemesi veya sürüncemede bırakılması hâlinde şikâyet süreye bağlı değildir. Bkz. şikâyet usulü.
Alacaklının Hakları: İtirazın İptali ve Kaldırılması
- İtirazın iptali davası: İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açılır. Borçlunun itirazında haksız bulunması ve alacağın likit olması hâlinde, alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilebilir (İİK m.67).
- İtirazın kaldırılması: Alacak, kanunda sayılan belgelere dayanıyorsa itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenebilir (İİK m.68).
Ticari alacaklarda itirazın iptali davası açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması gerekebileceği unutulmamalıdır.
Haciz, İhtiyati Haciz ve Satış
Ödeme emri kesinleştikten sonra alacaklı, borçlunun mal, hak ve alacaklarının haczini talep edebilir.
- Maaş haczi: Borçlunun maaşının, kural olarak dörtte birinden az olmamak üzere icra müdürünce belirlenen kısmı haczedilebilir (İİK m.83).
- Haczedilemeyen mallar: Borçlunun ve ailesinin zorunlu ihtiyacı olan eşyalar gibi bazı mallar haczedilemez (İİK m.82).
- Üçüncü kişideki alacakların haczi: Borçlunun banka hesapları ve üçüncü kişilerdeki alacakları için haciz ihbarnamesi gönderilir (İİK m.89). Bkz. 89 haciz ihbarnamesi.
- İhtiyati haciz: Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağı için, alacağın tahsilini güvence altına almak amacıyla mahkemeden ihtiyati haciz kararı istenebilir (İİK m.257). Bkz. borçlunun mal kaçırması ve ihtiyati haciz.
- Satış: Haczedilen mallar, kıymet takdirinin ardından elektronik ortamda veya fiziki ihaleyle satılır.
Menfi Tespit, İstirdat ve Tasarrufun İptali
Borçlu olmadığını düşünen kişi, takipten önce veya takip sırasında menfi tespit davası açabilir; borcu ödemek zorunda kalmışsa ödemeden itibaren bir yıl içinde istirdat davası ile ödediğini geri isteyebilir (İİK m.72).
Borçlunun alacaklılarına zarar vermek amacıyla mal kaçırdığı durumlarda, aciz vesikası veya haciz tutanağıyla birlikte tasarrufun iptali davası açılabilir (İİK m.277 vd.).
Kira alacağına dayalı tahliye takipleri için icra takibine dayalı tahliye, banka hesabı blokeleri için MASAK blokesi sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Ödeme emrine itiraz süresi kaçırılırsa ne olur?
İtiraz edilmeyen ödeme emri kesinleşir ve haciz aşamasına geçilebilir. Ancak borçlu, koşulları varsa menfi tespit veya istirdat davası açabilir; gecikmede kusuru yoksa gecikmiş itiraz yoluna başvurabilir.
İcra takibi için alacaklının mahkeme kararı olması şart mı?
Hayır. Para alacakları için mahkeme kararı olmadan ilamsız takip başlatılabilir. Borçlu itiraz ederse alacaklı itirazın iptali veya kaldırılması yoluna başvurur.
Banka hesabıma haciz konuldu, ne yapabilirim?
Haczin dayanağı olan takip dosyası incelenmeli; tebligat usulsüzlüğü, haczedilemezlik veya borcun bulunmadığı gibi sebepler varsa şikâyet, itiraz veya dava yollarına başvurulabilir.
İcra takibi ne kadar sürede zamanaşımına uğrar?
Zamanaşımı süresi alacağın türüne göre değişir; ayrıca takip sırasında yapılan işlemler zamanaşımını keser. Bu nedenle her dosya ayrıca değerlendirilmelidir.
İcra hukukunda süreler kısa ve hak düşürücü olduğundan, tebligatın alındığı tarihten itibaren hareket etmek önemlidir. Somut durumunuzla ilgili bilgi almak için Kartal’daki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.